گوگل در دسترس، اما بدون کاربرد!

در تاریخ ۲۸ دی ماه ۱۴۰۴، پس از یازده روز قطعی کامل اینترنت بین‌الملل، سدی فرو ریخت و کاربران ایرانی توانستند بار دیگر به یکی از پرکاربردترین سرویس‌های جهان، یعنی گوگل، دسترسی پیدا کنند. این اتفاق که ساعت ۴ بعدازظهر رخ داد، در نگاه اول می‌توانست نویدبخش بازگشت به حالت عادی ارتباطات باشد، اما با گذشت تنها چند ساعت و بررسی عملکرد این سرویس، حقیقتی تلخ و فنی آشکار شد: آنچه در دسترس کاربران قرار گرفته، نه ابزاری کارآمد، بلکه نمادی از یک ناهماهنگی بزرگ در زیرساخت‌های ارتباطی کشور است. در این مقاله به بررسی فنی دلایل این ناکارآمدی و تبعات آن برای وب فارسی می‌پردازیم.

تحلیل فنی پدیده: تله نتایج نامرئی برای درک اینکه چرا دسترسی به گوگل در شرایط فعلی «به هیچ دردی نمی‌خورد»، باید نحوه عملکرد خزنده‌های وب (Web Crawlers) و ایندکس‌گذاری موتورهای جستجو را بررسی کنیم. گوگل برای ارائه نتایج جستجو، مدام در حال پیمایش اینترنت و ایندکس کردن محتوای وب‌سایت‌هاست. در شرایطی که دسترسی سرورهای گوگل به زیرساخت‌های میزبانی داخل ایران قطع است، یک پارادوکس جبران‌ناپذیر شکل می‌گیرد.

وقتی کاربر ایرانی در حال حاضر عبارتی را در گوگل جستجو می‌کند، آنچه می‌بیند بازتابی از «دنیای بیرون» است، نه «دنیای داخل». از آنجا که خزنده‌های گوگل در دوران قطعی اینترنت (و حتی در شرایط فعلی که دسترسی داخلی محدود است) قادر به بازدید از سرورهای مستقر در ایران نبوده‌اند، تمام وب‌سایت‌های ایرانی، خبرگزاری‌ها، فروشگاه‌های اینترنتی و وبلاگ‌های داخلی از دیتابیس جستجوی گوگل حذف شده‌اند یا به دلیل عدم دسترسی، به روزرسانی نمی‌شوند.

این موضوع منجر به یک فاجعه کاربردی می‌شود: کاربر با کلیک روی لینک‌های نمایش داده شده، انتظار دارد به محتوا برسد، اما چون آن لینک‌ها به سرورهای خارج ایران اشاره دارند و دسترسی بین‌الملل به آن‌ها به درستی برقرار نیست کاربر هیچ چیزی را مشاهده نمی کند و نتایج قابل مشاهده برای کاربر به علت قابل مشاهده نبودن برای گوگل حذف شده اند !